Στη μελέτη αυτή εξετάζεται το πότε ο Ρήγας Βελεστινλής έγραψε το βιβλίο
του «Φυσικής απάνθισμα». Το είχε περατώσει όταν βρίσκονταν στο Βουκουρέστι
πριν από τη μετάβασή του στη Βιέννη τον Ιούνιο του 1790 ή είχε αρχίσει
τη συγγραφή στο Βουκουρέστι, αλλά το συμπλήρωσε κατά την παραμονή
του στη Βιέννη;
Τα τελευταία κεφάλαια του «Φυσικής Απάνθισμα» δεν έχουν
τη διαλογική μορφή μεταξύ μαθητή και δασκάλου των πρώτων κεφαλαίων,
στοιχείο το οποίο ίσως μαρτυρεί ότι ο Ρήγας θα έγραψε βιαστικά αυτά
τα κεφάλαια και δεν προλάβαινα να τα επεξεργασθεί. Χαρακτηριστικά
πάντως αναφέρει στη σελίδα 165: «Σημείωσε: Τα κατωτέρω άρθρα περί
μαγνήτου και των λοιπών, δεν ήτον έτοιμα δια να προστεθούν εις την
τάξιν οπού έπρεπε». Δηλαδή ο Ρήγας όταν διέμενε στη Βιέννη, ενώ
συνεχίζονταν η εκτύπωση του βιβλίου, θα έγραφε αυτά τα κείμενα,
τα οποία καταχώρισε εκτός της οικείας θέσεως, στο τέλος του μετά
την μνημονευθείσα σημείωση.
Σημειώνουμε ότι στο χειρόγραφο των εξόδων του Χριστόδουλου
Κιρλιάνου στη Βιέννη, του οποίου γραμματέας και διερμηνέας ήταν
ο Ρήγας διαβάζουμε ότι ο Ρήγα στις 17 Ιουλίου 1790 είχε πάει «εις
την βιβλιοθήκην» και στις 11 Αυγούστου 1790 « εις την τυπογραφείαν».
Η πληροφορία αυτή, ότι ο Ρήγας επισκεπτόταν τη Βιβλιοθήκη της Βιέννης,
ενώ τύπωνε το βιβλίο του, σε συνδυασμό με τη σημείωση της σελ. 165
του «Φυσικής απάνθισμα» και με τα αποτελέσματα της έρευνά μας ότι
τα κείμενα τα μετά την υποσημείωση είναι από τη Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία
των Diderot και D’ Alambert, μπορεί να βοηθήσει στην εξαγωγή του
συμπεράσματος ότι ο Ρήγας Βελεστινλής έγραψε τα τελευταία τουλάχιστον
κεφάλαια του «Φυσικής απάνθισμα» ενώ βρισκόταν στη Βιέννη.
Ακόμη τα τελευταία κεφάλαια του «Φυσικής απάνθισμα», το κεφ. ΚΓ΄
«Περί πουλιών» και το κεφ. ΚΔ΄ «Περί ανθρώπου ζώων και ετέρων τινών»,
δεν έχουν την επεξεργασμένη μορφή και ιδιαίτερα δεν έχουν τη διαλογική
μορφή των πρώτων κεφαλαίων. Επί πλέον τα κείμενα τα μετά τη σελίδα
165, τα οποί «δεν ήτον έτοιμα δια να προστεθούν εις την τάξιν οπού
έπρεπε». όπως σημειώνει ο Ρήγας, αποδεικνύεται σήμερα ότι τα πήρε
από τη Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία. Συγκεκριμένα τα κείμενα περί «Ηλέκτρου»
και «΄Αμπαρης» (σελ. 170-171) και περί «Ηλεκτρικής ύλης» (σελ. 171-174)
είναι αυτούσια κείμενα από λήμματα της Γαλλικής Εγκυκλοπαιδείας.
Εάν τα κείμενα αυτά τα είχε αντιγράψει όταν διέμενε στο
Βουκουρέστι προφανώς θα τα είχε επεξεργασθεί και θα τα είχε καταχωρίσει
στα οικεία κεφάλαια τους και όχι στο τέλος μετά τη σχετική σημείωσή
του. Ο Ρήγας θα σύχναζε στη Βιβλιοθήκη της Βιέννης, όπου από τους
τόμους της Γαλλικής Εγκυκλοπαιδείας μετέφραζε λήμματά, τα οποία
θεωρούσε απαραίτητα για το φωτισμό του Γένους και τα έδινε αμέσως
στο τυπογραφείο για να τυπωθούν χωρίς καμμία επεξεργασία.
Παρατίθενται στην μελέτη παράλληλα ορισμένα τμήματα από
τα δύο κείμενα περί Ηλεκτρικής ύλης από το «Φυσικής απάνθισμα» και
τη «Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία», τα οποία τεκμηριώνουν τη άποψη ότι
ο Ρήγας κατά την παραμονή του στη Βιέννη κατά το καλοκαίρι του 1790
αποπεράτωσε τη συγγραφή του βιβλίου του «Φυσικής απάνθισμα».
|